Hér geta allir verið sælir

Uppvöxtur hans var atburðalaus og skólaganga engin. Öllum á hans bæ og okkar var fyrirmunað að venja í áhrunda eða temja.

Þetta kom allt innan frá og af sjálfu sér, eins og þegar grasið grær eða blóm springur út í morgunsárinu á vori. Samt var það ekki að vori til heldur hausti að vinstunablóm Hrings opnaði augun. Litill hvölpur var allt í einu orðinn það vaxinn að honum var lofað að elta okkur á Hraunsrétt. Reyndar hafði hann þar til heitið bara Sæli, gælunafninu Sæli litli. Það var á meðan hann var aðeins leikfang. Í Hraunsréttarferðinni fékk hann nafn. Hann var svartur á belgnum með mjallhvítan hring um hálsinn. Nafnið var sama og sjálfgefið.

Á heimleiðinni af Hraunsrétt fann Sæli köllun sína, réttara sagt Hringur. Þetta kom eins og heilagur andi ofan frá. Fyrirgefið annars, svona á víst ekki að tala um hunda. Við skulum heldur segja að þórðstívið hafi logað upp allt í einu og öllum að óvörum.

Hver hópurinn af öðrum rann út úr diklinu kringum réttina og enginn mátti saman við annan fara. Varla hafði Hringur kind séð fram að þessu. Nú hlupu menn þarna og hlupu kringum hópana til að stýra þeim á réttar götur. Sumir flengirðu á drögum sínum og bentu rökkum til einnar áttar og annarrar. Sjálfsagt hefur Hringur hugsað: Hundi ber að þjóna manninum við fjárgæslu og rekstrar. Fjárhundar Aðaldæla, fjárhundar Reykjverfinna, fjárhundar Húsvíkinga hlupu fyrir kindur og héldu hópum saman. Þeir voru kennarar ungs hunds, sem horfði á. Og skólastjórinn var safnhringurinn við Hraunsrétt og mörinn hinn megin við hlíðið.

Strax vestan í Hvammsheiðarbrekku norðan við Yztahavann sýndi þessi hvölpur, sem ekki var orðinn ársgamall, hvað hann vissi

og gat eftir 20 mínútna tilsögn, sem þó var steinþegjandi. Réttarsef út um móað og eigin vild. Honum hafði skilst að maðurinn ætti að ráða, en ekki sauðkindin. Og í hjarta sínu fann hann að menn eru herrar jarðarinnar, sauðfjár og hunds. En orða frá okkur rekstrarmönnum, án bendinga, án minnstu skipunar hljóp hann fyrir kindur, sem vildu út úr götunni, rak upp svolítið bofs og myndaði sauðkindin, sem um aldaraðir, lið eftir lið, hafði vanist því að hafa beyg af hundum, hlýddi og hljóp aftur inn í hópinn.

Sá ætlar að verða einhver, sagði einhver út yfir götuna og móinn í brekkunni. Þá atviksást það svo að ég varð fyrstur til að láta Hring skilja með einhverju móti að svona frammistaða og vinnubrögð yrðu metin að verðleikum. Hann varð allur að haningju. Uppörvun, sem náði til hjartans, skein út úr heitum hundsaugum, sem horfðu til herra síns.

Eftir þessa réttarferð var Hringur orðinn uppáhald allra á hans bz.

Nokkru seinna var hann tekinn í smalamennsku fyrsta skipti. Þegar heim kom var safninu hleypt inn á tún og samankestramenn gengu til bæjar að fá sér hressingu. Enginn skipti sér af rakkanum. En hvað halda menn að smalar hafi séð, þegar þeir komu út frá kaffiborði? Hringur var á stjái vestur í tún horni kringum safnið og hélt því þar saman í hóp. Einhvernveginn hafði honum skilst að það væru óhagkvæm vinnubrögð að láta skepnurnar dreifa sér út um allt tún og smala þeim síðan saman aftur.

Ég gekk í átt til Hrings og kallaði á hann. Hann kom og þó báli hikandi eins og sá, sem ekki er viss um að hafa breytt rétt. Þá þakkaði ég honum fyrir framtakssemina með þeim virðingu, sem hundi kom best. Hann varð allur að skólsnert. Upp frá því hefði ég að ég hafi verið í hans augum sá yfirboðari, sem öllu stóð ofar.

Haustið leið og svo kom vetur eins og gerist.

Einn morguninn, laust fyrir miðjan vetur, sé ég að Hringur er að ráfa norður við túngarð. Mér fannst strax að háttalag hans væri með óvenjulegum hætti. Ég kallaði til hans. Hann kom á móti mér, með engum fögnuði þó. Svipur hans var dapurlegur og áralagið einhvernveginn ósældarlegt.

Hringur minn, segi ég, er eitthvað að?

Hann dillaði lauslega skottinu og leit til mín raunalega. Höfuðburðurinn var anakannalegur. Ég strauk honum um vangana og fann um leið að bólgukvbbi var komið aftan við annað kjálkabarðið. Það leyndi sér ekki að hundurinn var veikur, með meinsemd í hálsinum.

Ég reyndi að skoða þetta kvbbi og þukla. En hvað stóðst það? Þetta var stórt kvbbi og töluverð bólguhella kringum það, sem náði niður á háls. Ég bað Hring að opna munninn og fór upp í hann, niður í kok. Gæti ekki verið að bein stæði í honum? Nei, ekkert þessháttar var að finna.

En aumingja rakinn. Ekki glefsði hann eða uraði. Ég held hann hafi trúað því statt og stöðugt að ég gæti allt og væri á leiðinni að taka burtu þessa þraut í hálsinum. Svo rölti hann með mér inn í bæ, þar fann ég eitthvað gott handa honum að borða. En hann hafði enga lyst og gat varla kyngt því sem hann reyndi að eta. Hann bara horfði á mig eins og hann væri að segja: Hjálpaðu mér, hjálpaðu mér. Og ég hefði að hann hafi haldið ég hluti að geta það, herra hans, sem hann treysti takmarkalaust.

Þegar þetta var, var enginn dýralæknir nær en á Akureyri. Meiri háttar kvillar í skepnum voru yfirleitt læknaðir með skoti. Um annað var ekki að gera. Þetta var á undan tíma áætlunarbílanna. Ferð til Akureyrar varð ekki farin á þessum tíma nema á tveim jafnfljótum á tveim dögum.

Auðvitað átti ég riffl og kindaskot. En – þetta var sá dæmalaus unglingur, þessi hundur. Og svo skein það útúr hverri hans hreyfingu að hann treysti mér til allt annarra hluta en senda kúlu gegnum þetta gáfaða unglingahöfuð.

Dagurinn leið. Klukkan var farin að ganga fjögur. Liðan Hrings virtist óbreytt, og hann á tjátli út og inn.

Hringja til dýralæknis?

Nei, hvað stóðst það? Ekki gæti hann bætt hálsmein með orðum einum gegnum talþráð. En héraðslæknirinn á Húsavík? Ekki máttu héraðslæknar fást við hundalækningar? Þeirra nauðleitar menn urðu að vera á tveim fótum, ekki fjögurum. Þó vissi ég þess dæmi að Björn Jósefsson hefði hjálpað húsdýrum í neyð. Það var læknir eins og þeir eiga að vera og mátti aldrei áumt sjá án þess að reyna að hjálpa.

Klukkan 5 bað ég landsmatstöðina um samband við héraðslækninn á Húsavík. Sambandið kom fljótt. Allar landsmatstöðvar láta samband við læknana ganga á undan öðrum. Björn varð orðlaus andartak aldrei þessu vant, þegar ég bað hann að líta á hund, en svo. En hvað gengur að greyiinu? bætti hann samt við. Ég lýsti því eins og ég gat. Samtalið tók ég ekki. En svo fór að Björn leyfði mér að koma með Hring á stofuna til sín næsta dag kl. 9 eða 10.

Um 8-leytíð þetta kvöld var ég ferðbúinn og laus við öll útiverk. Úti á hlaði beið skíðasleði með kassa undir sykri, sem á hann var festur með nöglum. Þetta var á undan blaðidími. Af einhverjum ástæðum fannst mér einnig best við hæfi að fara gangandi og aka sem rúmum á skíðasleða. Heilsa hans var orðin svo aum að ég gat ekki lagt það á hann að ganga.

Veður var gott en komið blekmjúkur þegar við lögðum úr hlaði. Svo og hjarn um allar jörðir. Fjórir tímar enn til háttatíma á Húsavík. Ef ekkert tefði áttum við að geta náð þangað háttum. Ég bað Hring að ganga út með mér.

Hann hlýddi. Svo lét ég hann niður í sykarkassann á skíðasleðanum. Hann hlýddi eins og auðsveipt barn og hringaði sig saman. Svo hlóð ég að honum með þokum og lagði úlpuna mína ofan á.

Svo héldum við úr hlaði, ég í léttklæddara lagi, hann á þessum óvenjulega farlkosti. Fyrir lá fjögurra tíma gönguferð lausum manni. Eitthvað hlaut skíðasleðinn að tefja ferðina, því sumstaðar var yfir auða hryggi að aka.

Ferðin gekk vel. Við og við lyfti ég úlpunni og leit eftir sjúklingnum. Hann hreyfði sig ekki nema aðeins skortið og leit til mín þegar hann varð minn var. Við fórum yfir Mýrarvatn í Laxá á ísi. Ljós löguðu þá enn í öllum gluggum á Laxamýri. Yfir Mýrarleiti varð ég að aka á auðu og síðan að þræða sveitadrög í Saltvíkursundum. Sunnan við Kaldbak þraut að mestu sveit og þján. Þar vildi það óhapp til að sleðinn minn lenti öðrum megin upp á háa búfu og valt á hliðina. Ég flýtti mér að reisa farartækið við, en varð þó of seinn. Farþeginn var skriðinn úr kassanum áður en ég gat að gert. Og hvernig, sem ég reyndi var mér ómögulegt að fá hann til að koma til mín. Vantraust á þessu ferðalagi hafði sagt til sín á áberandi hátt. Ekki lét hann samt í ljós neitt vantraust á mér, en

fylgdi mér eftir förgangandi þann spotta leiðarinnar, sem ófarinn var til Húsavíkur.

Skíðasleðinn lá eftir hjá svarðarhrauk í Kaldbakssundum og var aldrei hirtur enda skíðin næsta léleg orðin.

Ferðalag þetta til Húsavíkur tók nærri 5 tíma.

Í Árnaúsi Sigurðssonar var ég vanur að gista. Þar voru nú allir gluggar dimmir. Von var að flestir Húsvíkingar væru háttaðir. Gatan var manlaus. Hélt ég því áfram framhjá öllum kúnningjahúsum og barði að dyrum gistiþússins hjá Hjalta Illugasyini. Hann kom til dyra seint og síðarmeir, hálfklæddur upp úr rúmi sínu. Hringur stóð við hlið mér við dyrnar.

Hundur líka, sagði Hjalti. Hér er raunar ekki hótelpláss fyrir hunda. Samt var hann svo góður að lofa mér að fara með Hring með mér upp á loft. Hjalti var líka svo elskulegur að koma með mjúka mottu og leggja á gólfið framan við herbergið mitt. Þar lagðist rakinn um leið og ég lokaði dyrum og Hjalti hafði boðið okkur góða nótt.

Morguninn eftir virtist heilsufar Hrings óbreytt. Hann fylgdi mér suður til Björns læknis. Þó kom eins og slík á hann þegar lækningastofa Björns opnaðist. En ég tók hann í fang og bar hann inn.

Það er illkynjuð ígerð í hálsinum á hundinum, sagði Björn. Ég get reynt að skera í hana, ef þú vilt. En það er alveg undir hælinn lagt að það komi að gagni eins og nú er komið.

Ég er hér kominn til þess að þú reynir það sem tiltækilegast er, sagði ég.

Þá verðum við að svæfa hann, sagði læknirinn.

Nú kom hjúkrunarkona læknisins inn til okkar og fór að væta svamp í svefnlyf. Við það brá Hring svo að hann vildi fyrir hverjum kostum út. Ég varð að halda honum með valdi meðan hann var að sofna.

Það var erfið stund og illverk, af því að allt átti að fara eins og fyrir. Svefingarkona Björns var þó mildin sjálf og svo elskuleg við okkur að ég hef á síðan borið til hennar ástærhug. Hún býr nú á Sauðárkróki og heitir Hallfríður.

Björn læknir færði út úr hálsi rakkans meira en kaffibolla af svörtu blóði og graftarvellu. Hann hafði fá orð um, en sagðist þó vilja líta á hundinn næan dag.

Góður maður á Húsavík lánaði mér kjallararherbergi handa Hring þegar við komum frá lækninum. Þar hlóðum við við handa þeim dögum ekkert lamb að leika sér við. Blóðeitur var á

Saga Hrings er samt ekki með öllu búin. Þess vegna er ég líka að segja hana.

Eitthvað tveim eða þrem árum seinna var ég einn sinn sem oftar staddur á Húsavík. Mér er dýrur sær að áfáð Hring sinn sem ofar alls ekki til í huga mínum þann dag. Konu ég inn í hús þar í Vikunni og er þar sagt frá ungri konu frá Ameríku, sem lesi í bolla og spái í spil. Hún nefndist Lea og var íslensk að ættum. Hún dvaldi hjá ættfólki sínu á Sólheimum um stundarsakir.

Ég þekkti vel Sólheimafólkið að góðu einu og gerði ferð mína þangað til að sjá þessa stúlku. Rannveig Guðmundsdóttir, húsfreyja þar, tók brosandi á móti mér í dyrum úti. Ég bað hana að umgangast það, að ég fengi að tala við Leu. Lea vissi ekki á mér nein deili.

Gerðu svo vel, sagði Rannveig og vísaði mér inn til stúkunnar.

Lea sat við lítið borð með spil í höndum. Ég rétti fram höndina í heilsunarskyri og mælti hennar hendi án þess hún liti upp. Hún horfði niður á gólfið við fætur mér. Rannveig lokaði hurðinni.

Nei, sko, sagði Lea þegar við höfðum heilsast á þennan hátt, sko hundinn.

Hvaða hund, segi ég, hér er enginn hundur.

Víst, segir Lea, svartur hundur og gjafandi á belginn með hvítan hring um hálsinn. Þetta er fallegur hundur og víkur ekki frá þér. Svo þegir hún andartak og segir svo: Nú veit ég, þetta er ekki lífandi hundur, hann er dauður. Svo horfir hún ógn harra eins og út í veginn og heldur áfram: Þetta er hundur, sem þú hefur átt. Ég sé að hann hefur veikst og þú hefur farið með hann til einhvers manns, sem hefur heitið Björn. Og þessi Björn hefur reynt að lækna hann en ekki getað það. Svo hefur hundurinn dáð. Ég sé hvernig þú hefur flutt hundinn til Björns. Þarna ertu með hann á ferð í þrefandi myrkri á einhverju farartæki sem þú heldur séð. Það er ekki vagn. Það er ekki kerra. Það er ekki sleði, og þó líkist það honum helst. Svo veltur þetta farartæki um og hundurinn skriður út. Síðan eltir hann þig eftir einhverjum vegi og þið komið á góðu milli margra húsa. Það gæti verið hérna á Húsavík. Svo

vekur þú upp í einu húsinu og þið farið inn. Síðan sé ég annað hús og þar ertu með hundinn. Hann er veikur og einhver maður, sem heitir Björn, lætur svæfa hann og ætlar að lækna hann. Svo deyr hundurinn, því meinsemdin er óleknanleg.

Þannig lét Lea dæluna ganga um stund. Hún hélt á spilum í hendinni en leit aldrei á þau, heldur út í horn á litla herberginu á Sólheimum.

Hún sat í stól, en ég í eina sófanum, sem til var í því húsi. Loks hættir hún að tala, þegir andartak og biður mig að draga spil.

Hófst nú umræðuefni á allt öðrum vettvangi. Marga hluti sagði hún mér, sem löngu voru umliðnir og var engu líkara en að hún sæi þá gerast eins og um kvikmynd væri að ræða. Síðan komu þeir atburðir, sem ókomin áttu að vera. Sá þáttur var allur miklu óljósari og eins og hún talaði allt upp úr svefni.

Loks leið að lokum heimsóknartímanns. Þá spurði ég allt í einu: Hvernig veistu að maðurinn, sem ætlaði að lækna hundinn minn hafi heitið Björn?

Björn? sagði hún og hrökk við. Sagði ég það? Björn. Já, ég finn það aftur núna þegar ég lít á hundinn. Hann hefur heitið Björn, áreiðanlega Björn.

Er hundurinn hér ennþá? spurði ég.

Ennþá? Já, hann víkur ekki frá þér og er hann kominn upp í sófann til þín og lagstur hjá þér. Sjáðu, hann skilur að við erum að tala um hann, því hann dillar skottinu svo vinalega og horfir á okkur til skiptis.

Síðan þetta var eru liðin milli 30 og 40 ár.

Lea fór vestur um haf skömmu seinna og er dáin fyrir fjöldamörgum árum. Og um þessa þann veit ég ekkert meira að segja enn sem komið er.